Bir açıklamanın anlaşıldığını nasıl bilirsiniz?
Okuyanı korkutan veya yanıltan doğru bir yanıt başarısız olmuştur. Anlamayı ölçmek zordur.
Açık bir soru. Henüz sınanmadı.
Bu sayfada
Neden zor.
Bir açıklama her sözcüğüyle doğru olabilir ve yine de başarısız olabilir. Avrupa'da yapılan geniş bir araştırma, yetişkinlerin neredeyse yarısının sağlık bilgisini anlamakta ve kullanmakta zorlandığını buldu. Korku işi daha da zorlaştırır. Az önce tümör sözcüğünü okumuş biri ardından gelen paragrafı aklında tutamaz.
Sayılar ayrı bir tuzak. İnsanlar “yüz kişiden biri” ile “yüzde bir” biçiminde ifade edilen riski, ikisi aynı şey olduğu hâlde, farklı değerlendirir. Yani asıl soru hiçbir zaman metnin doğru olup olmadığı değildir. Asıl soru, kişinin şimdi neye inandığı ve yarın ne yapacağıdır.
Bugüne kadar ne denendi.
İyi klinisyenler geri anlattırma yöntemini kullanır. Açıkladıktan sonra hastadan bunu kendi sözleriyle anlatmasını ister ve aradaki boşluğu dinlerler. İşe yarar, ama çoğu muayenenin ayıramadığı kadar zaman alır. Okunabilirlik puanları metni ölçer, okuyanı yok sayar. Karar destek araçları olduğu yerde yardımcı olur; ama yalnızca az sayıda durum için vardır.
Sınamak istediğimiz bir yön.
Geri anlattırmayı asistanın içine yerleştirirdik. Bir sonucu açıkladıktan sonra, örneğin kişinin bundan sonra ne yapmayı düşündüğü gibi nazik tek bir soru sorar ve yanıtı kastedilenle karşılaştırırdı. İkisi ayrışıyorsa başka bir yoldan yeniden denerdi.
Kayıt o zaman yeni bir şey taşırdı. Bugün dosyada sonucun açıklandığı yazar. Biz sonucun anlaşıldığının yazmasını ve kanıt olarak kişinin kendi sözlerinin saklanmasını isterdik. Ayrıca her açıklamayı, tıpkı bir ilacın reçete edilmeden önce sınanması gibi, kullanılmadan önce gerçek okurlarla sınardık.
Bir sonuç, anlaşılmadan teslim edilmiş sayılmaz.
Yanıldığımızı nasıl anlarız.
Bir şeyi tekrar etmesinin istenmesi insana sınav gibi gelebilir; korkmuş insanlar sınav istemez. İnsanlar bu soru yüzünden asistanı kullanmayı bırakırsa ya da söyledikleri, sonradan yaptıkları hakkında hiçbir şey öngörmezse bir yük eklemiş ve hiçbir şey ölçmemiş oluruz.
Bunu kim çözebilir.
Herkesten çok açıklama yapan ama bu konuda görüşü en az sorulan hemşireler. Sağlık okuryazarlığı araştırmacıları. Yetişkin eğitimcileri. Kliniklerde çalışan çevirmenler ve tercümanlar. Ve bir zamanlar kendilerine önemli bir şey anlamadıkları sözcüklerle söylenmiş, o sözcükleri bugün de aynen tekrar edebilen hastalar.
Nerelere bağlanıyor.
Birini birlikte çözelim.
Hangi soru üzerinde çalıştığınızı ve nerede yanıldığımızı bize anlatın.